Omgeving

Middag-Humsterland

Actief genieten in het Middag-Humsterland of de daarin gelegen natuurgebieden van Staatsbosbeheer kan op vele manieren. U kunt er heel wat kilometers afleggen, want er zijn uitstekende wandel- en fietspaden en prachtige routes. U gaat door het weidse landschap met slingerende waterlopen en geulen. U kunt mijlenver zien. Ontdek de cultuurhistorie in het landschap en de karakteristieke wierdendorpjes.

Hieronder vindt u een beschrijving van deze karakteristieke dorpen.


Aalsum

Info volgt...

Aduard

Het dorp heeft ongeveer 2500 inwoners en kent een rijke geschiedenis. In de twaalfde eeuw werd het Sint Bernardusklooster gebouwd. Het enige dat tot op heden daarvan is overgebleven, is de vroegere ziekenzaal van het klooster, tegenwoordig als kerk in gebruik door de Nederlands Hervormde Gemeente. Tegenover deze ziekenzaal, nu Abdijkerk bevindt zich het kaakheem (plaats van terechtstelling) met verstilde oude woningen en het museum St. Bernardushof.

De Cisterciënzer monnikenorde, die aan het klooster was verbonden, ontstond in Frankrijk. Zij hebben de waterhuishouding van het achterland heringericht. Door het aanleggen van dijken en wierden zorgden zij er voor dat het drassige land werd ontwikkeld tot goede landbouwgrond. Ook werd het klooster internationaal een geliefde plaats om te studeren en een trefpunt voor intellectuelen.

Het museum Sint Bernardushof is gevestigd in het oudste huis van Aduard. Het staat met meerdere fraai gerestaureerde gebouwen op het Kaakheem. Het huis, waarin het museum sinds 1997 is gevestigd, dateert van 1600. De vaste collectie geeft een goed beeld van de betekenis van het werk van de monniken.

De agrarische bestemming van het dorp is in de loop der tijden veranderd. in een forensenplaats. Het is geliefd omdat het maar 8 kilometer van Groningen ligt. Het dorp en de omgeving zijn rijk aan monumenten en gerestaureerde gebouwen. De 18e eeuwse dorpsherberg “onder de Linden” is prachtig gerestaureerd en doet nu dienst als hotel en restaurant. Een plaats waar het goed toeven is.

De weg naar Leeuwarden, die van 1843 dateert geeft een goed uitzicht op de Leegkerker poldermolen “De jonge Held” uit 1829 en de molenaarswoning. Veel waterwegen omgeven Aduard. Het van Starkenborghkanaal naar Friesland is een drukke vaarroute. Het Reitdiep, het Hoendiep en het Aduarderdiep zijn goede vaarwegen voor de watersport. Ook veel sportvissers hebben hun “stekkie” daar gevonden.

Aduardervoorwerk

Info volgt...

Aduarderzijl

Het dorp heet naar de gelijknamige spuisluis (zijl) die is aangelegd door de monniken van het klooster Aduard. Deze hebben (± 1400) ook het Aduarderdiep aangelegd, het water waarin de zijl is gelegen.

Er is ook een tweede sluis, de Kokersluis. Deze is in 1867 aangelegd. Naast de sluis staat het bekende Waarhuis, de voormalige sluiswachterswoning (waren = bewaren, bewaken).

Alinghuizen

Info volgt...

Allersma

Info volgt...

Antum

Info volgt...

Balmahuizen

Balmahuizen ligt tussen Noordhorn en Niehove, iets ten zuid-westen van Frytum. Er staan drie boederijen. De middelste daarvan werd in de zestiende eeuw bewoond door het geslacht Ballema. Balmahuizen is naar dit geslacht vernoemd.

Eerder stond het bekend als Sickemahuessen, naar het Sickemahuis, de meest westelijke van de drie boerderijen. Het gehucht ligt aan de oude zeedijk die in de dertiende eeuw is aangelegd rond het toenmalige eiland Humsterland.

Beswerd

Beswerd ligt in het uiterste zuidwesten van de gemeente, tegen de grens van de gemeente Zuidhorn Het gehucht bestaat uit vijf boerderijen aan de voet van een wierde. In de vijftiende eeuw wordt een Heerd genoemd in Beswerd, de Old Luursemaheer. Een heerd was min of meer een voorloper van een borg. De naam heerd was verbonden aan een boerderij van een bepaalde afmeting. De eigenaar van een heerd had ook bepaalde rechten, zoals het bij toerbeurt vervullen van de rechtersfunctie.

Sommige heerden groeiden uit tot borg, maar de heerd in Beswerd heeft die ontwikkeling niet doorgemaakt. Op de plek van de voomalige heerd staat nu de boerderij Groot Beswerd. De oude gracht is nog wel aanwezig. Van Beswerd, dat nooit een eigen kerk heeft gehad, naar Fransum is een prachtig fietspad aangelegd, dwars door het weidse landschap.

Bolshuizen

Info volgt...

Brillerij

Info volgt...

Den Ham

Den Ham is een streekdorp. Het dorp ligt aan de weg van Aduard naar Saaksum. Den Ham heeft 263 inwoners (1 januari 2008). De naam zou slaan op een afgebakend stuk land. Het dorp is waarschijnlijk ontstaan uit drie gehuchten, De Knijp, Altenaauw en Biggestaart.

Het kerkje van het dorp stamt uit de zestiende eeuw. Het staat boven op een nog geheel gave wierde. Het is eigendom van de Stichting Oude Groninger Kerken. Even buiten het dorp staat de Hamster- of Piloersemaborg. Ten oosten van het dorp, aan het Aduarderdiep staat de poldermolen De Eolus. Boer Harkema heeft op zijn erf een eigen kerkje, het Kerkje van Harkema gebouwd. Het is in de loop der jaren een toeristische trekpleister geworden.

De Raken

Englum

Info volgt...

Ezinge

Ezinge heeft ruim 900 inwoners. Ezinge is het hoofddorp van het voormalige schiereiland Middag. In de achtste eeuw na Chr. ontstond de Lauwerszee door zware zee-inbraken. Sindsdien was Middag een schiereiland in de monding van de rivier de Hunze (tegenwoordig Reitdiep geheten). Middag is een verbastering van Mid-oog, namelijk eiland. Samen met een ander eiland in de monding van de Hunze, het Humsterland (hoofdplaats Oldehove) vormt Middag het Nationaal Landschap Middag-Humsterland.

Het dorp heeft een beschermd dorpsgezicht met een kerk uit begin 13e eeuw. Deze kerk met losstaande toren staat op de rand van de afgegraven wierde. Ezinge is vooral bekend vanwege de opgravingen die Albert van Giffen hier in de jaren 20 en begin jaren 30 heeft gehouden. Er zijn hierbij de resten van 85 boerderijen en 60 bijgebouwen gevonden uit de periode van 600 v. Chr tot de 5e eeuw na Chr. Bijzonder is de vondst van de gouden zwaardknop van Ezinge uit de 7e eeuw, die vergelijkbaar is met die uit het koningsgraf van Sutton Hoo, Engeland. In

Ezinge is Museum Wierdenland gevestigd dat tot doel heeft de aandacht te vestigen op de geschiedenis van wierden en het wierdenland. In april 2008 zal een nieuw gebouw worden geopend. Het nieuwe pand zal veel meer zijn dan alleen een museum en krijgt een nieuwe naam: "Wierdenland, Centrum voor wierden en landschap".

Feerwerd

Het dorp is gelegen tussen Garnwerd en Ezinge. Het dorp heeft ruim 300 inwoners. Zoals de naam zegt, is Feerwerd oorspronkelijk een wierdedorp. De eerste vermelding van het dorp dateert uit 1283, maar aangenomen wordt dat de oudste wierde ook al voor het begin van de jaartelling werd bewoond. Het gebied waarin Feerwerd ligt, Middag, werd in de vroege middeleeuwen bedijkt, het dorp kwam toen samen met Ezinge en Garnwerd op een schiereiland te liggen.

De Jacobuskerk stamt waarschijnlijk uit het einde van de twaalfde of het begin van de dertiende eeuw. De toren stamt uit 1859. In de kerk bevindt zich een grafkelder uit 1600. Hierin liggen leden van de familie Aldringa, die een van de drie borgen bewoonden die in de omgeving van het dorp lagen. De bepleistering en de ramen stammen uit de 19e eeuw.
De kerk is sinds 1977 eigendom van de Stichting Oude Groninger Kerken.

Het dorp heeft de molen Joeswert uit 1855. Deze molen is nog steeds in gebruik, het is een van de weinige molens waar nog spelt wordt gemalen.

Fransum

Het is een gehucht dat bestaat uit een Romaans kerkje uit de 13e eeuw en twee huizen. Het ligt op een wierde. Fransum ligt op het voormalige eiland Middag in het Westerkwartier. Vanaf Den Ham loopt een smalle weg naar de wierde, die uit de 5e tot 8e eeuw stamt.

Het kerkje heeft dienst gedaan tot 1965. Tegenwoordig is het eigendom van de Stichting Oude Groninger Kerken.

Fransumervoorwerk

Info volgt...

Frytum

Info volgt...

Garnwerd

Garnwerd ligt op de grens van Middag van het gebied Middag-Humsterland. Het is een karakteristiek wierdendorp dat ligt aan het Reitdiep. In de plaats bevindt zich café Hammingh, een pleisterplaats voor fietsers die vanuit de stad Groningen een tocht door het Hogeland ondernemen. Vanaf het terras heeft men uitzicht over het Reitdiep. In Garnwerd staat de Nederlands Hervormde kerk uit de dertiende eeuw met de karakteristieke toren. Aan het Reitdiep, bij de brug vind men verder de korenmolen De Meeuw.

Hardeweer

Info volgt...

Heereburen

Info volgt...

Kenwerd

Het ligt ten westen van Oldehove. Kenwerd is een nog gave wierde, met aan de voet van de wierde nog drie boerderijen. Het is de grootste wierde in het Humsterland. Het wordt al in de achtste eeuw genoemd in een schenkingbrief. Een zekere Gotricus schenkt in 786 aan de abdij van Echternach landerijen gelegen te Chinicwirde, het huidige Kenwerd. De naam Chinicwirde is wel uitgelegd als "koningswierde".

Klein Garnwerd

Info volgt...

Kommerzijl

Info volgt...

Korhorn

Info volgt...

Krassum

Het plaatsje ligt even ten zuiden van Garnwerd aan de weg naar Oostum. Het Pieterpad loopt door het gehucht. Oorspronkelijk was Krassum een wierde. De oudste vermelding van de naam dateert al uit 820. In dat jaar werden landerijen bij Krassum geschonken aan het klooster te Fulda, een klooster dat gesticht was door Bonifatius.

De wierde is, zoals zo vele, in de negentiende eeuw afgegraven. De afgegraven aarde die daarbij vrij kwam was een zeer gewild product voor grondverbetering, met name in de Veenkoloniën. Dat afgraven gebeurde zeer drastisch, tot onder het maaiveld. Alleen waar de boerderijen stonden werd de oude wierde intact gelaten. In 2005 is begonnen met het herstel van de wierde in oude glorie. Daarbij wordt gebruikt gemaakt van specie die vrij komt bij het baggeren van de vaarwegen in Groningen. Dat herstel zal enige jaren vergen.

Langeweer

Info volgt...

Lammerburen

Info volgt...

Niehove

Niehove is een wierdedorp in de gemeente Zuidhorn met 294 inwoners. Het wordt al 2200 jaar onafgebroken bewoond. Nadat rond 800 de Lauwerszee was ontstaan, kwam Niehove (toen nog Suxwort, Zuidwierde) op een eiland te liggen, Humsterland. Het dorp werd de hoofdplaats van het waddeneiland.

Zo'n 400 jaar later nam het aantal stormvloeden toe, waarna er een ringdijk rond Humsterland werd gelegd. Hierdoor werd het eilandkarakter van Humsterland nog versterkt. Pas vanaf 1500 werd het Humsterland door dijken met het vasteland verbonden. Het gehele dorp is beschermd dorpsgezicht.

Het dorp heeft een oude radiaire inrichting wat nu nog goed te zien is. Niehove is een prachtig bewaard gebleven wierdedorp met op het hoogste punt van de wierde een van oorsprong 13e eeuwse kerk. In 1619 werd het aanzien van de drastisch gewijzigd door het aanbrengen van grote smalle ramen. Het doet nut even dienst als informatiecentrum over de geschiedenis van het dorp. Om de kerk zijn in twee cirkels de huizen met de achterkant naar de velden gebouwd. Van af de kerk lopen smalle zogenaamde kerkepaden naar de ringweg beneden.

Nieuwklap

Info volgt...

Oldehove

Oldehove is een dorp met 1.648 inwoners. De naam Oldehove komt voor in enkele laat vijftiende-eeuwse kerklijsten en wordt dan gelijkgesteld met Hummerze. Het zal de plek zijn geweest van de oudste kerkelijke (en wellicht ook wereldlijke) rechtstoel, waar de proost of deken van de proosdij Humsterland kon rechtspreken. Oldehove is echter geen wierdedorp (terpdorp), zoals het nabijgelegen veel oudere Niehove, dat eerder Suxwort moet hebben geheten, en waar later een tweede rechtstoel werd gevestigd.

De streek om Oldehove wordt nu nog het Humsterland genoemd. Het gemaal De Waterwolf staat ongeveer 2 km ten noordwesten het dorp. Bezienswaardig is de Ludgeruskerk uit de 13e eeuw en werd in 1664 geheel vernieuwd. In 1971 vond een restauratie plaats. In de kerk bevindt zich het praalgraf van de Weense gravin Margaretha von Cobentzel, die destijds woonde in de Englumborg. Het dorp bezit twee achtkante stellingmolens: molen Aeolus (1846) en De Leeuw uit 1855.

Oostum

Het gehucht ligt aan de weg van de stad Groningen naar Garnwerd. De wierde is tussen 1905 en 1913 grotendeels afgegraven. Op de wierde staat het romaanse kerkje van Oostum. In de omgeving van de wierde lag vroeger een borg. Er is niet veel over bekend. Oostum ligt aan het Pieterpad.

Paddepoel

Info volgt...

Saaksum

Saaksum is een klein en mooi wierdedorp met 107 inwoners. De wierde, met daarop de hervormde kerk uit de twaalfde eeuw, ligt aan de rand van het dorp, aan de doorgaande weg van Aduard naar Roodehaan. Vanaf de kerk loopt een kort kerkepad naar het dorpje dat geheel ligt langs een rondlopende weg.

Schifpot

Info volgt...

Selwerd

Info volgt...

Steentil

Info volgt...

Wierum

Info volgt...

Wierumerschouw

Info volgt...